Wyzwania miejskich strategii adaptacji w obliczu zmian klimatu

19 lutego 2026

dr inż. Amadeusz Walczak, starszy konsultant ds. ochrony środowiska w Multiconsult Polska

Wyjątkowo mroźna, tegoroczna zima nie zmienia długoterminowego trendu – globalne ocieplenie dotarło już do polskich miast. Analiza danych IMGW z lat 1991-2020 jasno pokazuje zmiany, jakie zaszły w tym czasie zarówno w notowanych temperaturach, ilości opadów, jak i częstotliwości występowania gwałtownych zjawisk pogodowych. Dane nie pozostawiają złudzeń – zmiany klimatu dotarły już do polskich miast, choć w każdym z nich mają nieco odmienny charakter. Odmienne powinny być zatem również środki zaradcze, przygotowujące poszczególne miasta na konsekwencje zmian klimatycznych.

 

Analiza trzech polskich miast

 

W ostatnim czasie zespół Multiconsult Polska podjął się prac nad aktualizacjami Miejskich Planów Adaptacji do Zmian Klimatu dla trzech ważnych ośrodków: Rzeszowa, Gdańska i Opola. Każde z tych miast mierzy się z odmiennymi wyzwaniami klimatycznymi wynikającymi zarówno z położenia geograficznego, jak i specyfiki środowiskowej, infrastrukturalnej oraz społecznej. Aktualizowane MPA nie mogą zatem przyjąć jednego, uniwersalnego kształtu – ich podstawą jest indywidualna diagnoza lokalnych trendów.

 

Zróżnicowanie pomiędzy miastami dobrze ilustrują trzy grupy wskaźników: termiczne, pluwialne oraz ekstremalne. Zestawienie danych z lat 1991–2020 pozwala zauważyć zarówno wspólne cechy wynikające z globalnego ocieplenia, jak i wyraźne różnice regionalne, które determinują kierunki działań adaptacyjnych.

 

Uwarunkowania termiczne

 

Wszystkie trzy miasta odnotowują wzrost średnich temperatur, jednak ich wartości wyraźnie się różnią. Gdańsk pozostaje najchłodniejszy – w ostatniej dekadzie osiąga 8,4°C, czyli nadal mniej niż Opole i Rzeszów trzy dekady wcześniej. Liczba dni gorących (tmax > 25°C) w Gdańsku utrzymuje się na poziomie ok. 21–24, podczas gdy w Rzeszowie i Opolu przekracza nawet 60 dni, co wskazuje na większą podatność regionów południowych na fale upałów.

 

 

 

Jednocześnie liczba dni bardzo mroźnych maleje w całej Polsce, lecz nadal jest najwyższa w Gdańsku i Rzeszowie, a najniższa w Opolu.

 

 

Warunki pluwialne

 

Zestawienie sum opadów dla lat 1991–2020 pokazuje, że Rzeszów był najbardziej wilgotnym z analizowanych miast przede wszystkim w dwóch pierwszych dekadach (około 666–725 mm rocznie), podczas gdy Opole i Gdańsk notowały niższe, choć zbliżone wartości. W ostatniej dekadzie sytuacja się zmienia – sumy opadów w Rzeszowie i Opolu spadają (do odpowiednio 564 mm i 550 mm), a Gdańsk stabilizuje się na poziomie nieco ponad 600 mm. Liczba dni z intensywnym opadem (>20 mm/dobę) pozostaje niska i raczej stabilna – około 3–4 dni w roku we wszystkich miastach. Wyjątek stanowi uśredniona wartość dla Rzeszowa w dekadzie 2001-2010.

 

 

 

 

Z kolei analiza dni bezopadowych pokazuje, że w pierwszej dekadzie najwięcej takich dni występowało w Gdańsku (ok. 277 dni). W ostatniej dekadzie natomiast to Opole osiąga najwyższą liczbę dni bez opadu (275 dni), co może świadczyć o rosnącej częstotliwości okresów suchych w tym regionie.

 

 

 

Ekstremalne zjawiska pogodowe

 

Najwyższą aktywność burzową notuje się w regionach południowo-wschodnich – w Rzeszowie rocznie występuje średnio 29–32 burz, podczas gdy w Gdańsku jedynie 15–18. Opole pozostaje w tym zakresie stabilne. Dane te dowodzą, że zjawiska konwekcyjne są silnie związane z lokalnymi warunkami meteorologicznymi i nie rozkładają się równomiernie w skali kraju.

 

 

Indywidualne podejście do potrzeb adaptacyjnych

 

Aktualizacje MPA dla Rzeszowa, Gdańska i Opola pokazują, że choć wszystkie miasta odczuwają skutki globalnego ocieplenia, to ich lokalne uwarunkowania klimatyczne kształtują zróżnicowane potrzeby adaptacyjne. Różnice w trendach termicznych, pluwialnych i częstości zjawisk ekstremalnych wskazują, że skuteczna adaptacja wymaga indywidualnego podejścia opartego na rzetelnej diagnozie. Dzięki takiemu podejściu miasta mogą projektować działania adekwatne do realnych zagrożeń i budować trwałą odporność na zmieniający się klimat.

 

 

 

Grafiki opracowane na podstawie danych publicznych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowego Instytutu Badawczego IMGW PIB, źródło: https://danepubliczne.imgw.pl/pl/datastore